Niets te verbergen? Waarom privacy tóch essentieel is
“Ik heb niets te verbergen.” Het is een zin die je vaak hoort als het over privacy gaat. Mensen zeggen het met een schouderophalen, alsof privacy een luxeprobleem is voor paranoïde types of criminelen. Waarom zou je je druk maken over dataverzameling door techbedrijven, camera’s in de straat of een overheid die mee wil kijken, als je een braaf en saai leven leidt? Je betaalt je belastingen, pleegt geen misdrijven, en je zoekgeschiedenis is vooral recepten voor pasta en vakantiefoto’s.
Toch is dat “niets te verbergen” een gevaarlijke misvatting. Privacy is niet alleen voor mensen met geheimen. Het is een fundamenteel recht dat juist de gewone, eerlijke burger beschermt. Hieronder leg ik uit waarom.
Privacy gaat allereerst over macht. Wie informatie over jou heeft, heeft macht over jou. Bedrijven als Google, Meta en TikTok weten intieme details: waar je woont, wat je koopt, met wie je chat, welke gezondheidsklachten je opzoekt, welke politieke artikelen je leest. Die data wordt niet alleen gebruikt om je gerichte reclame te tonen. Ze wordt verkocht, gecombineerd, geanalyseerd en soms misbruikt. Stel je voor dat een verzekeraar ontdekt dat je vaak zoekt naar “burn-out symptomen” en je premie verhoogt. Of dat een toekomstige werkgever je profiel scant en concludeert dat je “te links” of “te rechts” bent. Je hebt niets strafbaars gedaan, maar de interpretatie van jouw data bepaalt plots je kansen.
Privacy beschermt ook je vrijheid om jezelf te zijn. Zonder privacy ontstaat een “chilling effect”: je gaat je gedragen omdat je weet dat je mogelijk bekeken wordt. Je zoekt niet meer naar controversiële onderwerpen, je uit geen afwijkende mening in een groepsapp, je durft geen experimentele kunst te maken of een boek te lezen dat anderen vreemd vinden. Je wordt voorzichtiger, conformerender. Dat is geen complotdenken; het is aangetoond in onderzoek naar surveillance. Mensen in zwaar bewaakte omgevingen censureren zichzelf, zelfs als ze niets verkeerd doen.
Een klassieke analogie helpt: stel dat je thuis geen gordijnen hebt. Je doet niets illegaals – je eet, slaapt, kijkt series, vrijt met je partner. Heb je dan “niets te verbergen”? Natuurlijk niet. Maar je wilt toch niet dat de hele straat 24/7 meekijkt? Privacy is die gordijn. Het geeft je ruimte om te ademen, om intiem te zijn, om fouten te maken zonder dat de hele wereld het ziet.
En dan is er nog de toekomst. Wat vandaag onschuldig is, kan morgen problematisch worden. Geschiedenis zit vol voorbeelden van regimes die oude data gebruikten om mensen te vervolgen. Denk aan de Stasi in Oost-Duitsland, die burenruzies en privébrieven bewaarde om later af te rekenen. Of dichterbij: in China wordt alledaags gedrag gescoord in een sociaal kredietsysteem. Vandaag deel je een meme, morgen kost het je een reisvisum. Zelfs in democratieën kunnen wetten veranderen. Wat nu legaal is (bijvoorbeeld bepaalde medische keuzes of politieke standpunten), kan later onder vuur liggen.
Privacy is dus geen individueel privilege voor mensen met lijken in de kast. Het is een collectieve bescherming tegen misbruik van macht, tegen zelfcensuur en tegen een toekomst waarin onschuldige burgers toch slachtoffer worden. Wie zegt “ik heb niets te verbergen” onderschat hoe kwetsbaar we allemaal zijn in een wereld vol datahongerige systemen.
Laten we stoppen met privacy weg te wuiven als iets voor “anderen”. Het is er voor jou, voor mij, voor iedereen die een vrij en menswaardig leven wil leiden. Gordijnen dicht, telefoon uit, en af en toe een kritische vraag aan wie eigenlijk al die data verzamelt – en waarom. Want als we privacy opgeven omdat we denken niets te verbergen te hebben, verliezen we iets veel groters: onze vrijheid.
“Ik heb niets te verbergen.” Het is een zin die je vaak hoort als het over privacy gaat. Mensen zeggen het met een schouderophalen, alsof privacy een luxeprobleem is voor paranoïde types of criminelen. Waarom zou je je druk maken over dataverzameling door techbedrijven, camera’s in de straat of een overheid die mee wil kijken, als je een braaf en saai leven leidt? Je betaalt je belastingen, pleegt geen misdrijven, en je zoekgeschiedenis is vooral recepten voor pasta en vakantiefoto’s.
Toch is dat “niets te verbergen” een gevaarlijke misvatting. Privacy is niet alleen voor mensen met geheimen. Het is een fundamenteel recht dat juist de gewone, eerlijke burger beschermt. Hieronder leg ik uit waarom.
Privacy gaat allereerst over macht. Wie informatie over jou heeft, heeft macht over jou. Bedrijven als Google, Meta en TikTok weten intieme details: waar je woont, wat je koopt, met wie je chat, welke gezondheidsklachten je opzoekt, welke politieke artikelen je leest. Die data wordt niet alleen gebruikt om je gerichte reclame te tonen. Ze wordt verkocht, gecombineerd, geanalyseerd en soms misbruikt. Stel je voor dat een verzekeraar ontdekt dat je vaak zoekt naar “burn-out symptomen” en je premie verhoogt. Of dat een toekomstige werkgever je profiel scant en concludeert dat je “te links” of “te rechts” bent. Je hebt niets strafbaars gedaan, maar de interpretatie van jouw data bepaalt plots je kansen.
Privacy beschermt ook je vrijheid om jezelf te zijn. Zonder privacy ontstaat een “chilling effect”: je gaat je gedragen omdat je weet dat je mogelijk bekeken wordt. Je zoekt niet meer naar controversiële onderwerpen, je uit geen afwijkende mening in een groepsapp, je durft geen experimentele kunst te maken of een boek te lezen dat anderen vreemd vinden. Je wordt voorzichtiger, conformerender. Dat is geen complotdenken; het is aangetoond in onderzoek naar surveillance. Mensen in zwaar bewaakte omgevingen censureren zichzelf, zelfs als ze niets verkeerd doen.
Een klassieke analogie helpt: stel dat je thuis geen gordijnen hebt. Je doet niets illegaals – je eet, slaapt, kijkt series, vrijt met je partner. Heb je dan “niets te verbergen”? Natuurlijk niet. Maar je wilt toch niet dat de hele straat 24/7 meekijkt? Privacy is die gordijn. Het geeft je ruimte om te ademen, om intiem te zijn, om fouten te maken zonder dat de hele wereld het ziet.
En dan is er nog de toekomst. Wat vandaag onschuldig is, kan morgen problematisch worden. Geschiedenis zit vol voorbeelden van regimes die oude data gebruikten om mensen te vervolgen. Denk aan de Stasi in Oost-Duitsland, die burenruzies en privébrieven bewaarde om later af te rekenen. Of dichterbij: in China wordt alledaags gedrag gescoord in een sociaal kredietsysteem. Vandaag deel je een meme, morgen kost het je een reisvisum. Zelfs in democratieën kunnen wetten veranderen. Wat nu legaal is (bijvoorbeeld bepaalde medische keuzes of politieke standpunten), kan later onder vuur liggen.
Privacy is dus geen individueel privilege voor mensen met lijken in de kast. Het is een collectieve bescherming tegen misbruik van macht, tegen zelfcensuur en tegen een toekomst waarin onschuldige burgers toch slachtoffer worden. Wie zegt “ik heb niets te verbergen” onderschat hoe kwetsbaar we allemaal zijn in een wereld vol datahongerige systemen.
Laten we stoppen met privacy weg te wuiven als iets voor “anderen”. Het is er voor jou, voor mij, voor iedereen die een vrij en menswaardig leven wil leiden. Gordijnen dicht, telefoon uit, en af en toe een kritische vraag aan wie eigenlijk al die data verzamelt – en waarom. Want als we privacy opgeven omdat we denken niets te verbergen te hebben, verliezen we iets veel groters: onze vrijheid.